Auðlegð Íslendinga # 86671

Auðlegð Íslendinga. Brot úr sögu íslenzkrar bókaútgáfu og prentunar frá öndverðu fram á þessa öld. Böðvar Kvaran tók saman.
Í Morgunblaðið 14.október 1995 ritar Sigurjón Björnsson um Auðlegð Böðvars Kvaran. Þar segir m.a. "Í þessari bók er samankomið geysimikið magn upplýsinga um bóka- og blaðaútgáfu, svo og prentun þeirra allt frá því að prentun hófst hér á landi laust eftir 1530 og fram á miðja þessa öld.
Bókin er auðsjáanlega rituð frá sjónarhorni safnarans og gegnir vel hlutverki sem handbók bókasafnarans. Það breytir þó engu um alhliða gildi hennar sem fræðslurits fyrir alla þá sem fræðast vilja um íslenska bókaútgáfu.


Í samræmi við framangreint sjónarmið leiðir höfundurinn lesandann jöfnum skrefum inn í heim bókarinnar. Að loknum inngangi þar sem m.a. er fjallað skemmtilega um samskipti höfundar við hina merku bókamenn Helga Tryggvason og Þorstein Jósepsson, greinir hann frá hinum helstu erlendu heimildaritum. Þar koma fremst á blaði Fiske-skrár, ritröðin Islandica ásamt ýmsum fleiri erlendum bókaskrám. Í næsta kafla segir frá nokkrum erlendum bókasöfnum þar sem helst er að finna íslenskar bækur. Þá er komið að íslenskum bókfræðiritum. Stuttur kafli er um prentsögu og helstu heimildarit um það efni. Er þá í raun komið að meginefni bókarinnar, þ. e. að rekja sögu bókaútgáfu fram til síðustu tíma.


Það er vissulega fróðleg lesning. Sagt er frá hvatamönnum um útgáfu, prenturum, prentstöðum og útgefnum bókum. Mikill fjöldi er mynda, bæði af mönnum og titilblöðum sjaldgæfra bóka og ávallt er dyggilega vísað til heimilda og sagt frá ritum þar sem meiri fræðslu er að fá um einstök atriði.


Höfundur getur haft upptalningu sína á bókum nokkurn veginn tæmandi fyrir fyrstu tvær aldirnar, þá sextándu og sautjándu. Þegar fram á átjándu öld kemur, en einkum þó hina nítjándu og tuttugustu verður óhjákvæmilegt að velja og hafna og stikla einungis á því markverðasta. Engu að síður sætir furðu hversu miklu efni hann kemur að án þess að lestur verði þreytandi og upptalningasamur. Hér kemur það sér sérstaklega vel hversu höfundur er iðinn við að vísa á viðbótarfræðslu.


Þegar þessu yfirliti lýkur víkur sögunni til Kaupmannahafnar og að útgáfumálum þar. Hæst ber þar starfsemi Bókmenntafélagsins og er þeirri sögu raunar fylgt til Reykjavíkur. Þá greinir frá Hinu íslenzka fræðafélagi í Kaupmannahöfn og Hinu íslenzka þjóðvinafélagi í Reykjavík. Næst er skotið inn kafla um starfsemi hér heima á 19. og 20. öld og þá vikið að útgáfufélögum, s.s. Sögufélaginu og Fornritafélaginu og hinu merka framtaki Sigurðar Kristjánssonar. Getið er helstu brautryðjenda og að lokum skýrt frá helstu útgáfufélögum á fyrri hluta þessarar aldar. Hefði manni kannski fundist betur fara á því að þessi kafli hefði komið fyrr, því að enn er horfið til útlanda. Fyrst er sagt frá útgáfu íslenskra bóka í Svíþjóð, en aftur vikið að Danmörku og farið nokkuð aftur í tímann. Er þar rækilega greint frá starfi Árna Magnússonar, útgáfustarfi á vegum Árnastofnunar ásamt mörgu öðru. Kafli er um íslenska prentara í Danmörku. Þá eru kaflar um fræða- og útgáfustörf í Noregi, Bretlandi og Þýskalandi og að lokum í Vesturheimi.


Lokakaflinn ber heitið Íslenzkir bókasafnarar. Þar segir af Jóni Sigurðssyni, Jóni Þorkelssyni rektor, Þorsteini Þorsteinssyni sýslumanni, Kristjáni Kristjánssyni bóksala, Benedikt S. Þórarinssyni kaupmanni, Jóni Þorkelssyni þjóðskjalaverði, Þorsteini M. Jónssyni, Þorvaldi Guðmundssyni veitingamanni, Páli Jónssyni bókaverði og séra Eiríki J. Eiríkssyni. Er söfnum þessara manna lýst eftir því sem hægt er og greint frá því hvað um þau hafi orðið.


Í bókarlok eru sextán fylgiskrár sem ég býst við að söfnurum þyki fengur í. Þá er greint frá heimildaritum í fjórum skrám og að lokum er mikil nafnaskrá.